मस्क यांनी 'टेस्ला इन्व्हेस्टर डे'च्या कार्यक्रमात पुन्हा एकदा एक धाडसी विधान केले, "मला १० ट्रिलियन डॉलर्स द्या, मी पृथ्वीची स्वच्छ ऊर्जेची समस्या सोडवेन." या कार्यक्रमात मस्क यांनी आपला 'मास्टर प्लॅन' जाहीर केला. भविष्यात बॅटरी ऊर्जा साठवण क्षमता २४० टेरावॅट्स (TWH), नवीकरणीय ऊर्जा ३० टेरावॅट्स (TWH), पुढच्या पिढीच्या कारच्या असेंब्ली खर्चात ५०% कपात, कोळशाची जागा पूर्णपणे हायड्रोजनने घेणे आणि अशा अनेक मोठ्या योजनांचा यात समावेश आहे. यापैकी, मस्क यांच्या या विधानामुळे देशांतर्गत नेटिझन्समध्ये जोरदार चर्चा सुरू झाली की...कायमस्वरूपी चुंबक मोटरपुढच्या पिढीच्या इलेक्ट्रिक कारमध्ये दुर्मिळ खनिजे नसतील.
नेटकऱ्यांमधील जोरदार चर्चेचा केंद्रबिंदू दुर्मिळ मृदा धातू आहे. कारण दुर्मिळ मृदा धातू हे चीनसाठी एक महत्त्वाचे सामरिक निर्यात संसाधन आहे आणि चीन हा जगातील दुर्मिळ मृदा धातूंचा सर्वात मोठा निर्यातदार आहे. जागतिक दुर्मिळ मृदा बाजारात, मागणीतील बदलांचा दुर्मिळ मृदा धातूंच्या सामरिक स्थानावर परिणाम होईल. पुढच्या पिढीच्या कायमस्वरूपी चुंबक मोटर्समध्ये दुर्मिळ मृदा धातूंचा वापर केला जाणार नाही, या मस्कच्या दाव्याचा दुर्मिळ मृदा धातूंवर किती परिणाम होईल, याबद्दल नेटकऱ्यांना चिंता वाटत आहे.
हे स्पष्ट करण्यासाठी, प्रश्नाची थोडी विभागणी करणे आवश्यक आहे. पहिले, दुर्मिळ मृदा धातूंचा नेमका वापर कशात होतो; दुसरे, दुर्मिळ मृदा धातूंचा वापर किती प्रमाणात होतो.कायमस्वरूपी चुंबक मोटर्सएकूण मागणीच्या प्रमाणाच्या टक्केवारीनुसार; आणि तिसरे, दुर्मिळ मृदांची जागा घेण्यासाठी किती संभाव्य वाव आहे.
सर्वप्रथम, आपण पहिल्या प्रश्नाकडे पाहूया, दुर्मिळ मृदा धातूंचा उपयोग कशात होतो?
दुर्मीळ मृदा हे एक तुलनेने दुर्मिळ संसाधन आहे आणि उत्खननानंतर त्यावर प्रक्रिया करून विविध दुर्मीळ मृदा सामग्री तयार केली जाते. दुर्मीळ मृदा सामग्रीची अंतिम मागणी दोन प्रमुख क्षेत्रांमध्ये विभागली जाऊ शकते: पारंपरिक आणि नवीन सामग्री.
पारंपारिक उपयोगांमध्ये धातुकाम उद्योग, पेट्रोकेमिकल उद्योग, काच आणि सिरॅमिक्स, कृषी, हलके वस्त्रोद्योग आणि लष्करी क्षेत्रे इत्यादींचा समावेश होतो. नवीन सामग्रीच्या क्षेत्रात, विविध दुर्मिळ मृदा सामग्री वेगवेगळ्या उप-विभागांशी संबंधित असतात, जसे की हायड्रोजन साठवण बॅटरीसाठी हायड्रोजन साठवण सामग्री, फॉस्फरसाठी प्रकाशमान सामग्री, NdFeB साठी स्थायी चुंबक सामग्री, पॉलिशिंग उपकरणांसाठी पॉलिशिंग सामग्री, एक्झॉस्ट गॅस प्युरिफायरसाठी उत्प्रेरक सामग्री.
दुर्मिळ मृदांचा वापर खूप व्यापक आहे असे म्हणता येईल, कारण दुर्मिळ मृदांचे जागतिक साठे केवळ काही कोटी टन आहेत आणि त्यापैकी सुमारे एक तृतीयांश साठा चीनकडे आहे. दुर्मिळ मृदा उपयुक्त आणि दुर्मिळ असल्यामुळेच त्यांचे सामरिक मूल्य खूप जास्त आहे.
दुसरे म्हणजे, वापरल्या जाणाऱ्या दुर्मिळ मृदांच्या संख्येवर एक नजर टाकूया.कायमस्वरूपी चुंबक मोटर्सएकूण मागणीची संख्या विचारात घेण्यासाठी
खरं तर, हे विधान अचूक नाही. परमनंट मॅग्नेट मोटर्समध्ये किती दुर्मिळ मृदा वापरल्या जातात यावर चर्चा करणे निरर्थक आहे. दुर्मिळ मृदा पीएम मोटर्ससाठी कच्चा माल म्हणून वापरल्या जातात, सुटे भाग म्हणून नाही. मस्क असे म्हणत आहेत की नवीन पिढीची परमनंट मॅग्नेट मोटर दुर्मिळ मृदांशिवाय आहे, याचा अर्थ असा की मस्कने असे तंत्रज्ञान किंवा नवीन सामग्री शोधली आहे जी परमनंट मॅग्नेट सामग्रीच्या बाबतीत दुर्मिळ मृदांची जागा घेऊ शकते. म्हणून, नेमके सांगायचे झाल्यास, या प्रश्नात परमनंट मॅग्नेट सामग्रीच्या भागासाठी किती दुर्मिळ मृदा वापरल्या जातात यावर चर्चा व्हायला हवी.
रॉस्किलच्या आकडेवारीनुसार, २०२० मध्ये, डाउनस्ट्रीम ॲप्लिकेशन्समधील दुर्मिळ मृदा पदार्थांच्या जागतिक मागणीमध्ये दुर्मिळ मृदा स्थायी चुंबक पदार्थांचा वाटा सर्वाधिक, म्हणजेच २९% आहे, दुर्मिळ मृदा उत्प्रेरक पदार्थांचा वाटा २१%, पॉलिशिंग पदार्थांचा वाटा १३%, धातुशास्त्रीय अनुप्रयोगांचा वाटा ८%, ऑप्टिकल ग्लास अनुप्रयोगांचा वाटा ८%, बॅटरी अनुप्रयोगांचा वाटा ७% आहे, तर इतर अनुप्रयोगांचा एकूण वाटा १४% आहे, ज्यामध्ये सिरॅमिक्स, रसायने आणि इतर क्षेत्रांचा समावेश आहे.
साहजिकच, स्थायी चुंबक सामग्री हे असे अंतिम टप्प्यातील अनुप्रयोग आहे, ज्यामध्ये दुर्मिळ मृदांची सर्वाधिक मागणी आहे. गेल्या दोन वर्षांतील नवीन ऊर्जा वाहन उद्योगाच्या वेगवान विकासाची वास्तविक परिस्थिती पाहता, स्थायी चुंबक सामग्रीसाठी दुर्मिळ मृदांची मागणी केव्हाच ३०% पेक्षा जास्त असायला हवी. (टीप: सध्या, नवीन ऊर्जा वाहनांच्या स्थायी चुंबक मोटर्समध्ये वापरली जाणारी सामग्री ही सर्व दुर्मिळ मृदा स्थायी चुंबक सामग्री आहे)
यावरून असा निष्कर्ष निघतो की स्थायी चुंबक सामग्रीमध्ये दुर्मिळ मूलद्रव्यांची मागणी खूप जास्त आहे.
एक शेवटचा प्रश्न, दुर्मिळ मृदांच्या जागी पर्यायी व्यवस्था आणण्यासाठी किती वाव आहे?
जेव्हा स्थायी चुंबक सामग्रीच्या कार्यात्मक गरजा पूर्ण करू शकणारे नवीन तंत्रज्ञान किंवा नवीन सामग्री उपलब्ध होते, तेव्हा स्थायी चुंबक मोटर्स वगळता, दुर्मिळ पृथ्वी स्थायी चुंबक सामग्री वापरणारे सर्व अनुप्रयोग बदलले जाऊ शकतात, असे मानणे तर्कसंगत आहे. तथापि, बदलता येणे याचा अर्थ असा नाही की ते बदलले जाईलच. याचे कारण असे की, प्रत्यक्ष वापराच्या बाबतीत व्यावसायिक मूल्याचा विचार करणे आवश्यक आहे. एकीकडे, नवीन तंत्रज्ञान किंवा सामग्री उत्पादनाची कार्यक्षमता किती सुधारेल आणि त्यातून महसूल कसा मिळेल; दुसरीकडे, मूळ दुर्मिळ पृथ्वी स्थायी चुंबक सामग्रीच्या तुलनेत नवीन तंत्रज्ञान किंवा सामग्रीची किंमत जास्त आहे की कमी. जेव्हा नवीन तंत्रज्ञान किंवा सामग्रीचे व्यावसायिक मूल्य दुर्मिळ पृथ्वी स्थायी चुंबक सामग्रीपेक्षा जास्त असेल, तेव्हाच पूर्ण-प्रमाणात बदली होईल.
निश्चित गोष्ट ही आहे की टेस्लाच्या पुरवठा साखळीच्या वातावरणात, या पर्यायाचे व्यावसायिक मूल्य दुर्मिळ पृथ्वी स्थायी चुंबक सामग्रीपेक्षा जास्त आहे, अन्यथा संशोधन आणि विकासामध्ये गुंतवणूक करण्याची गरजच भासली नसती. मस्कचे नवीन तंत्रज्ञान किंवा नवीन सामग्री बहुपयोगी आहे की नाही, या उपायांच्या संचाची नक्कल करून त्याला लोकप्रिय करता येईल की नाही, याचा निर्णय मस्क आपले वचन किती वेळात पूर्ण करतात यावर अवलंबून असेल.
जर भविष्यात मस्कची ही नवीन योजना व्यवसायाच्या नियमांनुसार (उच्च व्यावसायिक मूल्य) असेल आणि तिला प्रोत्साहन देता आले, तर दुर्मिळ मृदांची जागतिक मागणी किमान ३० टक्क्यांनी कमी होईल. अर्थात, या बदलाला एक प्रक्रिया लागेल, हे केवळ एका क्षणात घडणारे नाही. बाजारातील प्रतिक्रिया म्हणजे दुर्मिळ मृदांच्या जागतिक मागणीत हळूहळू घट होणे. आणि मागणीतील ३० टक्क्यांच्या कपातीचा दुर्मिळ मृदांच्या सामरिक मूल्यावर महत्त्वपूर्ण परिणाम होणार आहे.
मानवी तांत्रिक पातळीचा विकास हा वैयक्तिक भावना आणि इच्छेने प्रभावित होत नाही. व्यक्तींना ते आवडले किंवा नाही, त्यांनी ते स्वीकारले किंवा नाही, तरी तंत्रज्ञान नेहमीच पुढे जात असते. तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीला विरोध करण्याऐवजी, काळाची दिशा ठरवण्यासाठी तांत्रिक विकासाच्या संघात सामील होणे अधिक श्रेयस्कर आहे.
पोस्ट करण्याची वेळ: जुलै-३१-२०२३